“Ένα γράμμα από τον ‘Αι Βασίλη”

Αγαπητοί αναγνώστες, μικροί και μεγάλοι, ήρθε η ώρα να γράψω και εγώ ένα γράμμα για σας και να σας ευχαριστήσω που με έχετε στη ζωή και στην καρδιά σας.

Όμως παρατηρώ αλλαγές στη σημερινή κοινωνία που με θλίβουν και με ξαφνιάζουν. Γι αυτό πήρα την απόφαση να σας στείλω αυτό το γράμμα, για να εκφράσω την ανησυχία και τις σκέψεις μου. Σας παρακαλώ πολύ μη με ξεχνάτε, είμαι και εγώ ένας ήρωας της παιδικής ηλικίας βγαλμένος από μύθους. Συνεχίστε την ιστορία στα παιδιά σας και μην φοβάστε, δε θα πληγωθούν γιατί καταλαβαίνουν καλύτερα και από εσάς. Μιλήστε για την ύπαρξη μου και βάλτε με στις οικογένειες σας. Ο σκοπός μου είναι ένας: να αποτελέσω αφορμή για ωραία και ζεστά συναισθήματα με την οικογένειας σας, αναμνήσεις που θα θυμάστε μια ζωή. Δεν θέλω να σας επιβαρύνω οικονομικά αγοράζοντας ακριβά δώρα στα παιδιά σας, ούτε να σας γεμίσω τύψεις που δεν μπορείτε να τα αγοράσετε. Δεν είναι αυτός ο λόγος της ύπαρξης μου, αντιθέτως απλά θέλω να βλέπω χαρούμενες, ευτυχισμένες και δεμένες οικογένειες. Άλλωστε, τα περισσότερα από τα γράμματα παιδιών που διαβάζω αυτές τις μέρες εύχονται υγεία, ειρήνη, αγάπη για όλο τον κόσμο και λίγα ζητάνε δώρα. Αυτή λοιπόν είναι η ουσία της ύπαρξης μου, να ενώσω τις οικογένειες και να υπενθυμίσω τις πραγματικές αξίες της ζωής, προσφέροντας μια γιορτινή και χαρούμενη ατμόσφαιρα. Μπορεί να εκμεταλλεύτηκαν οι δυτικές κοινωνίες την ιστορία μου στο βωμό του χρήματος και του κέρδους, αλλά δεν είναι αυτή η πρόθεση μου. Ας αδράξουμε λοιπόν την  ευκαιρία να ανασύρουμε τη σκονισμένη ιστορία μου και να θυμηθούμε πώς ξεκίνησε αυτό το παραμύθι.

Για τους Ορθόδοξους Χριστιανούς ο Άι Βασίλης είναι ο Μέγας Βασίλειος, ο οποίος έζησε στη Καππαδοκία και αφιέρωσε σχεδόν όλη του τη ζωή στη βοήθεια προς τον συνάνθρωπο και θεωρείται στη παγκόσμια ιστορία ως ο εμπνευστής της οργανωμένης φιλανθρωπίας. Σύμφωνα με την παράδοση, ο Μέγας Βασίλειος ήταν ψηλόλιγνος, με μαύρα μάτια και θεωρήθηκε ότι φέρνει ευλογία και καλή τύχη στη νέα χρονιά^..

Στη Δύση, το πρόσωπο του Santa Claus έχει ταυτιστεί με την ιστορία του Αγίου Νικολάου, που φημιζόταν για τη γενναιοδωρία του. Στην ιστορία του Αγίου Νικολάου οι βόρειοι λαοί έχουν προσθέσει στοιχεία των δικών τους παραδόσεων (τάρανδοι, έλκηθρο, άστρο του Βορρά, μεγάλες κάλτσες κλπ), μια κουλτούρα που τον συνοδεύει μέχρι και σήμερα και δημιούργησε τη σημερινή φιγούρα του Santa Claus με όλα τα χαρακτηριστικά του. Στα ελληνικά δεδομένα η μετατροπή αυτή φαίνεται να πέρασε περίπου στη δεκαετία του 1950-1960, κυρίως στον αστικό πληθυσμό, από τους Έλληνες μετανάστες που με τις ευχετήριες κάρτες τους εισήγαγαν τον «Δυτικό» Άι Βασίλη.

Η παρένθεση αυτή ήταν μια σύντομη ιστορική αναδρομή για να δούμε πώς ξεκίνησε και πώς διαφοροποιήθηκε η ιστορία μου. Αγαπητοί γονείς επειδή ξέρω ότι έχετε αντιμετωπίσει συχνά το δίλημμα «τι να πω στο παιδί μου για τον Άι Βασίλη», μπορώ να σας πω με βεβαιότητα ότι το παιδί αντιλαμβάνεται και αναγνωρίζει την αλήθεια και το ψέμα όσο μεγαλώνει. Φαντάζομαι ότι διαβάζετε στα παιδιά σας παραμύθια, έτσι είμαι και εγώ. Το παιδί έχει την ικανότητα να διακρίνει τη φαντασία από την πραγματικότητα, διαφορετικά θα ήταν σε διαρκή σύγχυση. Άλλωστε τα δεδομένα αυτά επιβεβαιώνονται από αναπτυξιακές θεωρίες.

Ο Piaget, ένας από τους πιο γνωστούς ψυχολόγους,  μας εξηγεί πώς εξελίσσεται η γνωστική σκέψη και ικανότητα του παιδιού με το πέρασμα του χρόνου. Τα μικρά παιδιά (2-6 χρονών) σύμφωνα με τα στάδια ανάπτυξης του Piaget βρίσκονται στο στάδιο της προ-λογικής νόησης,  όπου το παιδί χρησιμοποιεί σύμβολα και έχει κάποια μορφή σκέψης, χωρίς όμως να μπορεί να αποκεντρωθεί από τις αντιληπτικές εικόνες και να προβεί σε λογική σκέψη, δηλαδή δεν μπορούν να ξεχωρίσουν το φανταστικό από το πραγματικό. Γι’ αυτό και κάθε φορά που βλέπουν έναν Άγιο Βασίλη στο δρόμο, στη τηλεόραση ή σε ένα εμπορικό κέντρο δεν μπορούν να καταλάβουν ότι πίσω από τη στολή βρίσκεται άλλος άνθρωπος κάθε φορά και ότι είναι αδύνατον σε μια βραδιά να ταξιδέψει σε όλο τον κόσμο και να μοιράζει δώρα σε κάθε σπίτι. Όλη αυτή η φανταστική ιστορία όχι μόνο δεν κάνει κακό στο παιδί μας, αλλά το βοηθάει να αναπτύξει την φαντασία του, να ονειροπολήσει, να μαγευτεί και να παίξει. Μεγαλώνοντας και φεύγοντας από αυτό το στάδιο, γύρω στα 6-7 χρόνια τα παιδιά κατακτούν τη λογική σκέψη, η ιστορία αυτή το βοηθάει να αναπτύξει την κριτική του σκέψη και να αρχίσει την αμφισβήτηση.

Σε αυτήν την περίπτωση αγαπημένε μου γονέα τα παιδιά ξεκινούν τις ερωτήσεις γιατί έχουν ανάγκη να μάθουν και να εξηγήσουν τι συμβαίνει στον κόσμο, προσπαθούν να τον καταλάβουν και να τον ερμηνεύσουν. Ξέρω, σε τρομάζουν αυτές οι ερωτήσεις και σου προκαλούν αμηχανία και ανησυχία. Βοήθησε τα παιδιά να βρουν εκείνη την απάντηση που τους ταιριάζει για το αν υπάρχω ή όχι. Άκουσε τους προβληματισμούς και τις σκέψεις τους, αποδέξου τα συναισθήματα τους. Να μια καλή αφορμή για ωραίες συζητήσεις, ανταλλαγή σκέψεων και εμπειριών. Μην το στερείς, αλλά περισσότερο τόλμησε το γιατί έτσι βοηθάς το παιδί σου να φανταστεί, να ονειροπολήσει. Πρέπει να σταματήσουμε να είμαστε αγκιστρωμένοι στη μίζερη και στεγνή αλήθεια της καθημερινότητας. Μικροί και μεγάλοι χρειάζονται να ταξιδέψουν με τη φαντασία τους, να μεταφερθούν σε ένα κόσμο χωρίς σκοτούρες και άγχη, δοκίμασέ το λοιπόν, το έχεις ανάγκη.

Στους μεγάλους ενεργοποιούνται πολλές φορές συναισθήματα και σκέψεις από την παιδική τους ηλικία επηρεάζοντας και τη στάση που θα διατηρήσουν απέναντι στα παιδιά τους. Γνωρίζω ότι μερικοί από εσάς με έχετε πάρει από φόβο, όμως μόνο καλό θέλω να προσφέρω. Άκουγα ιστορίες όπως «μόνο αν είσαι καλός μαθητής θα έρθει ο Αι Βασίλης» ή «γρήγορα πάνε για ύπνο θα σε βρει εδώ και δεν θα έρθει», καταλαβαίνω ότι χρησιμοποιούσατε το ρόλο μου για να κινητοποιήσετε τα παιδιά όταν ο χρόνος σας πίεζε και εκείνα δεν συνεργάζονταν…..

Χρησιμοποιήστε την ιστορία μου ως ένα πολύτιμο εργαλείο για να διδάξετε στα παιδιά τη γενναιοδωρία, την αλληλεγγύη, την αγάπη προς τον συνάνθρωπο, την ανιδιοτέλεια και την πραγματική έννοια της ευτυχίας. Καλλιεργήστε στα παιδιά την επιθυμία να βελτιώνουν τη συμπεριφορά τους, ενθαρρύνετε τα να ονειρεύονται ένα καλύτερο μέλλον, να προσδοκούν πράγματα και να προσπαθούν  γι αυτά. Αυτό είναι το μήνυμα που θέλω να περάσω μέσα από την ιστορία μου, αλλά και να αποτελέσω αφορμή για όμορφες και γλυκιές αναμνήσεις.

Άραγε τι έχει μεγαλύτερη αξία, να καθίσει όλη η οικογένεια μαζί γύρω από το Χριστουγεννιάτικο δέντρο λέγοντας ιστορίες συνοδευόμενες από εικόνες, μυρωδιές και συναισθήματα ή να αμφισβητούμε παραδόσεις και έθιμα που διαρκούν μια ζωή; Έτσι λοιπόν το μήνυμα που θέλω να δώσω είναι να προσεγγίσετε την ιστορία μου με σεβασμό και αλήθεια, χωρίς υπερβολές και προκαταλήψεις. Είναι πιο απλό από όσο φαντάζεστε, αρκεί να αφεθείτε και να το ζήσετε. Επιτρέψτε στα παιδιά σας να χτίσουν την δική τους ιστορία, εκείνη που τους ταιριάζει και τους εκφράζει.

Σας εύχομαι μέσα από την καρδιά μου να περάστε γαλήνια και όμορφα τις γιορτινές μέρες, να χαρείτε τα παιδιά σας και να περάσετε ποιοτικό χρόνο με τις οικογένειες σας. Μην ξεχνάτε πως η ζωή είναι αναμνήσεις. Υγεία, ευημερία, δημιουργικότητα και δύναμη για το νέο έτος. Ας γίνουμε «σοφότεροι» και ας νοιαζόμαστε αληθινά ο ένας για τον άλλον.

Με Αγάπη

Αι Βασίλης

Μυρτώ Στάγκου

Ψυχολόγος ΑΠΘ/ΜΑ

Εξειδικευμένη στη Συμβουλευτική Παιδιών-Εφήβων και στην Ειδική Αγωγή

(MA in Counselling for Children and Young People, University of Nottingham, UK/ Πιστοποιητικό ειδικήςκατάρτισης Ειδική Αγωγή, Παιδαγωγικό.ΑΠΘ)

Αγίας Σοφίας 46, 6^ος όροφος

Τηλ. Επικοινωνίας: 6947940512

Email: myrto.stagkou@gmail.com

Παγκόσμια ημέρα κατά του ρατσισμού

Κάθε χρόνο στις 21 Μαρτίου, γιορτάζεται η Παγκόσμια Ημέρα για την Εξάλειψη των Φυλετικών Διακρίσεων. Καθιερώθηκε το 1966 από τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών σε ανάμνηση ενός τραγικού συμβάντος, που συγκλόνισε την παγκόσμια κοινή γνώμη. Στις 21 Μαρτίου του 1960 η αστυνομία της ρατσιστικής Νοτίου Αφρικής πυροβόλησε εν ψυχρώ κατά μιας διαδήλωσης φοιτητών στην πόλη Σάρπβιλ, με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους 70 άνθρωποι. Οι νεαροί διαδηλωτές διαμαρτύρονταν ειρηνικά κατά των νόμων του Απαρτχάιντ, που είχε επιβάλλει το καθεστώς της λευκής μειοψηφίας στη χώρα, εφαρμόζοντας τη θεωρία της ανισότητας ανάμεσα στις φυλές.

Με αφορμή, λοιπόν, τη μνήμη της σημερινής μέρας αλλά και τα καθημερινά περιστατικά ρατσισμού και ξενοφοβίας που βιώνουμε, αποφάσισα να προσεγγίσουμε με τα τμήματα νέων και εφήβων το θέμα «Διαφορετικοί, αλλά όλοι ίσοι». Παρακολουθούμε όλοι εδώ και πολλούς μήνες την τραγική ιστορία  των προσφύγων και μεταναστών, είμαστε απλοί παρατηρητές αυτής της ανεξέλεγκτης κατάστασης και δυστυχώς ανήμποροι να την αλλάξουμε και να την αναστρέψουμε, γιατί οι δυνάμεις που αποφασίζουν απλώς δεν σέβονται τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις διακηρύξεις που έχουν  διατυπώσει και έχουν ψηφίσει. Ψάχνοντας στο διαδίκτυο υλικό προκειμένου να δουλέψουμε το ζήτημα με τα παιδιά, διάβασα μαρτυρίες ανθρώπων, μάταιες προσπάθειες ανθρώπων, που με δράσεις συμβάλλουν στην  πρόληψη και στον περιορισμό φαινομένων ρατσισμού και ένα πλήθος πληροφοριών που σε γεμίζουν με ανάμεικτα συναισθήματα θλίψης, αγανάκτησης, θυμού, συμπόνοιας. Μικροί, μεγάλοι, άνθρωποι όλων των ηλικιών, πέφτουν καθημερινά θύματα ρατσισμού και πολλές φορές όλοι μας φέρουμε ευθύνη. Ας θυμηθούμε πόσες φορές κάναμε ρατσιστικά σχόλια ή με τη συμπεριφορά μας δεν σεβαστήκαμε τον συνάνθρωπό μας. Λόγω των γεγονότων που τρέχουν και της ιδιαίτερης προβολής από τα ΜΜΕ ο κόσμος έχει ευαισθητοποιηθεί και δείχνει την αλληλεγγύη και την υποστήριξη του στους «ξένους». Όταν όμως τα φώτα και οι κάμερες σβήσουν και η αυλαία πέσει, η λήθη παίρνει τη θέση της και όλοι επιστρέφουν στην καθημερινότητα. Η φυλή, η εθνικότητα, η θρησκεία, η γλώσσα, η κουλτούρα, η καταγωγή είναι αφορμές ρατσιστικών επεισοδίων και περιστατικών αλλά δεν είναι μόνοι αυτοί οι παράγοντες.

Ανάμεσα μας υπάρχουν παιδιά και ενήλικες που διαφέρουν από την κοινωνική νόρμα γιατί έχουν ένα διαφορετικό χαρακτηριστικό στοιχείο από την πλειοψηφία. Άνθρωποι με αναπηρία, με προβλήματα υγείας σωματικά και ψυχικά, άνθρωποι με διαφορετικές σεξουαλικές προτιμήσεις , άνθρωποι με ιδιαιτερότητες, συνήθως τοποθετούνται στο περιθώριο και ζουν σε έναν παράλληλο κόσμο. Ας αναρωτηθούμε πόσες φορές έχουμε παρκάρει σε θέση ανάπηρου ή ας σκεφτούμε τι έχουμε πει ή κάνει όταν συναντήσαμε ένα άνθρωπο διαφορετικό από εμάς. Ας σκεφτούμε πόσα παιδιά δέχονται ημερησίως βία επειδή είναι διαφορετικά από τα άλλα, ίσως πιο ντροπαλά και συνεσταλμένα, ίσως με κάποια νοητική καθυστέρηση, ίσως με κάποια μαθησιακή δυσκολία, ίσως έχουν προβλήματα όρασης και ακοής κ.α. Κάθε φορά που κάποιος συναντά έναν άνθρωπο διαφορετικό νιώθει αμηχανία, φόβο, αγωνία, δεν ξέρει τι να πει, πώς να συμπεριφερθεί, πώς να επικοινωνήσει μαζί του.

Γιατί άραγε συμβαίνει αυτό, γιατί δυσκολευόμαστε να συνυπάρξουμε και να αποδεχτούμε το διαφορετικό; Τι θα μπορούσαμε να κάνουμε για να αλλάξει αυτό το φαινόμενο; Θέλουμε ή μας αρέσει να νιώθουμε πιο δυνατοί και ικανοί και αντλούμε ευχαρίστηση από τέτοια περιστατικά; Πολλά παρόμοια ερωτήματα τίθενται στα τραπέζια πολιτικών, οικογενειών, φίλων, σε συζητήσεις, άρθρα και σκέψεις, ξοδεύουμε καθημερινά πολλή μελάνι και σάλιο για τέτοια ζητήματα, παρόλα αυτά στην πράξη δυσκολευόμαστε. Ας μην ξεχνάμε ότι σαν ενήλικες έχουμε απόλυτη ευθύνη για το τι διδάσκουμε στα παιδιά, πώς τα μεγαλώνουμε, τι τα μαθαίνουμε και πώς τα διαπαιδαγωγούμε. Στερεότυπα και προκαταλήψεις έχουν εδραιωθεί και μεταφέρονται ασυναίσθητα από γενιά σε γενιά. Ένα απλό παράδειγμα είναι η σημασία και η επίδραση της εξωτερικής εμφάνισης και το χρώμα δέρματος, που διαμορφώνουν αυτόματα τη στάση των ανθρώπων. Πολλά κοινωνικά πειράματα αποδεικνύουν την παραπάνω τοποθέτηση. Ας μην ξεχνάμε ότι όλοι είμαστε άνθρωποι στον κόσμο αυτό και θέλουμε να ζήσουμε ειρηνικά, γαλήνια, ευτυχισμένα με αγάπη, σεβασμό και αξιοπρέπεια. Αν ο καθένας από εμάς κάνει ένα μικρό απολογισμό της καθημερινής του συμπεριφοράς, είμαι σίγουρη ότι θα εντοπίσει στοιχεία ρατσιστικής προδιάθεσης, ενδεχομένως άθελά του. Ας αποκτήσουμε μεγαλύτερη αυτογνωσία και αυτοέλεγχο και ας προσπαθήσουμε να αλλάξουμε αυτήν την τάση που μας κυριεύει. Αποτελούμε πρότυπα μίμησης για τις νέες γενιές που ακολουθούν και ας μην ξεχνάμε ότι ο καθένας από εμάς θα μπορούσε να είναι στη θέση του άλλου.

Μοιράζοντας μαζί σας τις σκέψεις μου και τα συναισθήματα που ένιωσα γράφοντας αυτό το κείμενο, ελπίζω να δώσω τροφή για σκέψη και προβληματισμό και σε σας. Ας μην το βάζουμε κάτω, ας μην απογοητευόμαστε και ας μη γινόμαστε «κακοί» άνθρωποι. Εμείς οι ίδιοι αποτελούμε τον κόσμο στον οποίο ζούμε, μόνο εμείς μπορούμε να τον κάνουμε πιο όμορφο και πιο αρμονικό, αρκεί να προσπαθήσουμε και να μην καταθέσουμε τα όπλα. Αν ο καθένας από εμάς κάνει το δικό του απολογισμό ενδεχομένως να στεναχωρηθεί και να πικραθεί με πράξεις και λόγια του παρελθόντος και έτσι  να μην τα επαναλάβει. Λάθη του παρελθόντος αποτελούν μάθημα για το μέλλον, μην αφήνουμε τη ζωή να μας τρέχει και να βυθιζόμαστε στο λήθαργο, εμείς να τρέχουμε μέσα στη ζωή.

Μυρτώ Στάγκου

Ψυχολόγος ΑΠΘ/ΜΑ

Εξειδικευμένη στη Συμβουλευτική Παιδιών-Εφήβων και στην Ειδική Αγωγή

(MA in Counselling for Children and Young People, University of Nottingham, UK/ Πιστοποιητικό ειδικής κατάρτισης Ειδική Αγωγή, Παιδαγωγικό.ΑΠΘ)

Αγίας Σοφίας 46, 6^ος όροφος

Τηλ. Επικοινωνίας: 6947940512

Email: myrto.stagkou@gmail.com

Θυμός και παιδί. Ένα συναίσθημα που φοβόμαστε...

Ο θυμός είναι ένα συναίσθημα και ανήκει στην ομάδα των συναισθημάτων. Όμως, φαίνεται να έχει αναλάβει το ρόλο του μαύρου πρόβατου, είναι παρεξηγημένο και απομονωμένο. Ο θυμός παραπέμπει σε σκηνές έντασης, επιθετικότητας, βίας, σε δυσάρεστες και ανεξέλεγκτες καταστάσεις. Η αδιαφορία και η απώθηση του συναισθήματος δεν βοηθάει την έκφραση και επεξεργασία του. Αντιθέτως, όταν ο θυμός "κουκουλώνεται", τότε η ένταση συσσωρεύεται και εκρήγνυται σαν ηφαίστειο. Επομένως θα πρέπει να το αποδεχτούμε, να αναγνωρίσουμε την αξία και τη σημασία του και να το εντάξουμε στον κόσμο των συναισθημάτων. Δεν είναι, όμως,  ένα ευχάριστο συναίσθημα γιατί κρύβει ένα φάσμα συναισθηματικής έντασης, είναι απρόβλεπτο και ενδεχομένως να προκαλέσει ενόχληση και αναστάτωση.

Οι ενήλικες αποτελούν πρότυπα για τα παιδιά, είναι τα μοντέλα μίμησης και εκμάθησης διαχείρισης θυμού. Εάν χειριζόμαστε σωστά το θυμό, τον εκφράζουμε με πολιτισμένο και σεβαστό τρόπο, δίνουμε την δυνατότητα στα παιδιά να έχουν μια θετική εμπειρία με το θυμό και να συνειδητοποιήσουν ότι είναι ένα συναίσθημα που μπορούν να ελέγξουν με υγιή και παραγωγικό τρόπο. Ο θυμός έχει υιοθετήσει το προσωπείο ενός τέρατος αλλά δεν είναι τίποτα άλλο παρά ένα συναίσθημα που βιώνει ο άνθρωπος, δεν θα πρέπει να το φοβόμαστε, αλλά να το αντιμετωπίζουμε ισάξια και ισότιμα με τα υπόλοιπα συναισθήματα.

Σκέψεις:

• Ο θυμός είναι φυσιολογικό, υγιές, ανθρώπινο συναίσθημα.
• Τα μικρά παιδιά χρειάζονται βοήθεια, καθοδήγηση, εκπαίδευση να μάθουν στις πρώτες εμπειρίες θυμού να τον διαχειρίζονται επιτυχώς.
• Ο τρόπος που ερμηνεύουμε καταστάσεις, αιτίες και συνέπειες, επηρεάζει τη διαχείριση θυμού.
• Συνήθως συνοδεύεται και από άλλα συναισθήματα, δεν είναι ξεκάθαρος και για αυτό έχει δύναμη. 
• Τα θεμέλια της συναισθηματικής ρύθμισης χτίζονται κυρίως στη νηπιακή και στη νεαρή ηλικία.
• Εντάξτε στη ζωή του παιδιού το παιχνίδι και άλλες πολύτιμες ευκαιρίες μάθησης, έκφρασης, κοινωνικής και προσωπικής εξέλιξης.

Τρόποι διαχείρισης:

• Οργανωμένο συναισθηματικό περιβάλλον, προβλέψιμο και σταθερό με ξεκάθαρους κανόνες και όρια. ΄Ετσι τα παιδιά γνωρίζουν, νιώθουν ασφαλή και έχουν μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση.
• Ένα περιβάλλον ενσυναίσθησης, άνευ όρων αποδοχής και αυθεντικότητας, που να  επιτρέπει στο παιδί να εκφραστεί, δεν το κατηγορεί και δεν το μαλώνει για αυτό που αισθάνεται. Ένα περιβάλλον που συζητάει, ακούει ενεργητικά, παρατηρεί, στηρίζει και επικοινωνεί. Το παιδί αισθάνεται ελεύθερο να μοιραστεί το συναίσθημα του, υπάρχει εμπιστοσύνη, κατανόηση και αγάπη.
• Έπαινος θετική ενίσχυση και  επιβράβευση, είναι αποτελεσματικοί τρόποι όταν εφαρμόζονται με σύνεση, είναι ρεαλιστικοί, συγκεκριμένοι και σχετίζονται με την πράξη.
•  Μην παρασυρόμαστε από τον θυμό του παιδιού και θυμώνουμε και εμείς. Το παιδί εκείνη την ώρα έχει ανάγκη κάποιον που θα το βοηθήσει να ηρεμήσει. Όταν είναι θυμωμένο, δεν μπορεί να σκεφτεί, να ακούσει, το κατακλύζει το συναίσθημα του. Δώστε του λίγο χρόνο και χώρο. Πολλές φορές η σιωπή είναι η καλύτερη λύση. Όταν καταλαγιάσει η κατάσταση, συζητήστε το.
• Τεχνικές χαλάρωσης. Να μετράει μέχρι το 10 πριν αντιδράσει. Να πει στον εαυτό του "ηρέμησε, δεν μπορείς να σκεφτείς και να πράξεις ορθά τώρα". Αυτές οι νοερές σκέψεις αποκτούνται μετά από εξάσκηση, συζήτηση και όταν το παιδί είναι ήρεμο και πρόθυμο να συμμετάσχει. Επίσης, η αυτοσυγκράτηση των γονιών παίζει σημαντικό ρόλο.
• Χρήση χιούμορ. Να κρίνουμε την κατάσταση και να δώσουμε την ανάλογη προσοχή και αξία χωρίς υπερβολές. Είναι χρήσιμο να διατηρούμε μια αντικειμενική και ψύχραιμη ματιά απέναντι σε καταστάσεις θυμού και έκρηξης.
• Χρησιμοποιήστε κάποιο αντικείμενο που του αρέσει, ένα αρκουδάκι, ένα μαξιλάρι, ένα μαλακό μπαλάκι. Επίσης, πολλά παιδιά εκφράζονται μέσα από την γραφή, προτείνετε να ζωγραφίσει αυτό που νιώθει, να του δώσει μορφή ή να το περιγάψει με λέξεις σε ένα χαρτί. Το σκάσιμο μπαλονιού μπορεί να βοηθήσει επίσης.
• Λήψη μέτρων για να προλαμβάνουμε έντονες εκρήξεις θυμού, θέτοντας ξεκάθαρα όρια και εξηγώντας στα παιδιά τις συνέπειες των πράξεών τους. Η υπενθύμιση κανόνων, η συμμετοχή του παιδιού σε συζητήσεις που αφορούν τη λειτουργία της οικογένειας και η έκφραση της γνώμης τους, μειώνουν τις έντονες και ανεξήγητες εκρήξεις θυμού. Το παιδί νιώθει μέλος της οικογένειας όταν γνωρίζει τη δομή της.

" Παρεξηγημένες Φίλες"

Η έννοια της ψυχολογίας στη σημερινή εποχή έχει πάρει μεγάλες διαστάσεις. Παρατηρούμε ότι ο όρος χρησιμοποιείται όλο και πιο συχνά σε διάφορους κοινωνικούς κύκλους και σε διαφορετικές ηλικιακές ομάδες. Οι νέες κοινωνικές συνθήκες, οι δυσκολίες της ζωής και οι ανησυχίες των ανθρώπων, έδωσαν χώρο κι έδαφος, ώστε να γεννηθεί και να αναπτυχθεί η επιστήμη της ψυχολογίας. Αν και υπάρχει ένας αριθμός ανθρώπων που αμφισβητεί κι απορρίπτει αυτήν την επιστήμη, θεωρώ πως έχει τη δύναμη να αντισταθεί και να αποδείξει πόσο απαραίτητη και σημαντική είναι.

Υπάρχουν δυο όροι που είναι σχετικοί με την ψυχολογία, ο όρος της συμβουλευτικής και αυτός της ψυχοθεραπείας. Γράφω αυτό το άρθρο προκειμένου να βοηθήσω τους αναγνώστες  να διασαφηνίσουν τους όρους αυτούς και να ξεκαθαρίσουν κάπως το τοπίο. Κατά την γνώμη μου είναι δυο περίπου ταυτόσημες έννοιες, με ελάχιστες και δυσδιάκριτες διαφορές. Κυρίως χρησιμοποιούμε τον όρο ψυχοθεραπεία για να δηλώσουμε το μοντέλο που ακολουθεί ο θεραπευτής. Στον ευρύτερο χώρο της ψυχολογίας υπάρχουν διάφορα ψυχοθεραπευτικά μοντέλα-σχολές, όπως το ψυχαναλυτικό, το γνωστικό-συμπεριφοριστικό, το συστημικό, το ανθρωπιστικό κα, που δίνουν μια ταυτότητα και μια κατεύθυνση στο θεραπευτή-ψυχολόγο.

Ο όρος συμβουλευτική απευθύνεται σε ψυχικά υγιή άτομα και δίνει βάση στη διαμόρφωση μιας εποικοδομητικής και ασφαλούς σχέσης ανάμεσα στο θεραπευτή  και τον πελάτη. Συγκρίνοντας τον όρο συμβουλευτική και ανθρωπιστικό μοντέλο εντοπίζει κανείς τις ίδιες κατευθυντήριες γραμμές, στόχους και αρχές. Η συμβουλευτική βασίζεται στην ποιότητα της σχέσης, στην εμπιστοσύνη, στην κατανόηση και στην αποδοχή του ατόμου. Πιστεύει στο άτομο και στις δυνατότητες του και εργάζεται στο παρόν και στο τώρα. Στόχος της συμβουλευτικής είναι να βοηθήσει τον πελάτη να εκφράσει τα συναισθήματα και τις σκέψεις του με οποιαδήποτε μορφή (λεκτική, κινητική, εικαστική), ώστε να αναπτύξει την αυτογνωσία, να δει και να αποδεχτεί τον πραγματικό και αυθεντικό του εαυτό.

Σε αυτό το σημείο θα ήθελα να τονίσω και να εξηγήσω πως η ψυχιατρική είναι διαφορετική επιστήμη από την ψυχολογία. Η ψυχιατρική ανήκει στο χώρο της ιατρικής και μια κύρια διαφορά μεταξύ ψυχολόγων και ψυχιάτρων είναι ότι οι δεύτεροι συνταγογραφούν  φάρμακα. Σε πολλές περιπτώσεις η συνεργασία των δύο είναι επιτακτική ανάγκη. Παρόλα αυτά τα φάρμακα δεν είναι η λύση, καθώς διαιωνίζουν και καλύπτουν το πρόβλημα. Χρειάζεται παράλληλη δουλειά και στήριξη. Η καλή ψυχική υγεία εξαρτάται από την ικανότητα και επιθυμία του ατόμου να επιτρέψει και να αποδεχτεί τα συναισθήματα του.

Επομένως, δεν έχει ιδιαίτερη σημασία ποιον τίτλο ή όρο θα χρησιμοποιήσει κανείς, σημασία έχει να ακούμε το σώμα μας και να βιώνουμε τα συναισθήματά μας. Οφείλουμε να φροντίζουμε και να αναγνωρίζουμε την ψυχική μας κατάσταση και να μην την παραμελούμε. Η ψυχική υγεία είναι όπως ο καρκίνος: αν ασχολείσαι με τον εαυτό σου και δείχνεις ενδιαφέρον για διάφορα «καμπανάκια» που χτυπούν κατά διαστήματα, όπως είναι η κρίση πανικού και οι σωματικές ενοχλήσεις, μπορείς να αποτρέψεις και να προλάβεις τη χειρότερη εκδοχή, όπως την κατάθλιψη. Και για να γίνω πιο σαφής, ας υποθέσουμε ότι παρατηρεί κάποιος ένα σημάδι στο χέρι του που έχει το χρώμα μιας μελανιάς. Αν και πονάει, το αγνοεί, περνούν οι μέρες και το σημάδι γίνεται έντονο και πιο ενοχλητικό και τότε επισκέπτεται το γιατρό, ο οποίος διαγιγνώσκει μια μορφή καρκίνου και ξεκινάει μια μορφή θεραπείας. Αν ο ασθενής δεν το είχε παραμελήσει, πιθανόν η θεραπεία να ήταν λιγότερο επώδυνη και ακριβή και πιο σύντομη.

Το ίδιο ισχύει και για την ψυχική υγεία. Ας πούμε για παράδειγμα ότι κάποιος βιώνει μια έντονη κρίση πανικού, όπου δεν μπορεί να αναπνεύσει, χάνει τις αισθήσεις του, τρομάζει. Δεν είναι καθόλου ευχάριστη εμπειρία. Αντιθέτως είναι άσχημη και επικίνδυνη. Γι αυτό όταν κανείς αισθάνεται πνιγμένος, ανίκανος να διαχειριστεί και να αναγνωρίσει τα συναισθήματα του, αυτά συσσωρεύονται και κάποια στιγμή θα έρθουν στην επιφάνεια βίαια,  με ορμή και φόρα. Επομένως, η πρόληψη και η έγκαιρη επίσκεψη σε κάποιον ειδικό σώζει και σταματάει ενδεχομένως το άσχημο παιχνίδι της ψυχικής αστάθειας και της εξάντλησης. Κατανοώ ότι πολλοί θεωρούν πολυτέλεια και σπατάλη χρημάτων το να επισκεφτούν έναν ψυχολόγο, ψυχοθεραπευτή, σύμβουλο, ωστόσο θεωρώ πως είναι μια επένδυση που αφορά την υγεία και αποτρέπει το χειρότερο σενάριο, που είναι η ανάπτυξη ψυχιατρικής διαταραχής και η οποία, κατά τη γνώμη μου, είναι δύσκολο να θεραπευτεί εντελώς.

Συμπεραίνοντας

·         Ο άνθρωπος έχει σώμα και ψυχή. Μην παραμελείτε την ψυχική σας υγεία, αυτά τα μέρη αλληλεπιδρούν και αλληλοεπηρεάζονται.

·         Μη μένετε στους τίτλους και στα λόγια. Προβείτε σε ενέργειες που θα σας βοηθήσουν και θα νιώσετε καλύτερα.

·         Ακούστε το σώμα σας. Ημικρανίες, στομαχόπονοι, δυσφορίες μπορεί να είναι συμπτώματα κακής και έντονης συναισθηματικής κατάστασης και διάθεσης.

·         Κλείστε τα αυτιά σας στις παραφιλολογίες και κάντε σωστή επιλογή του ειδικού. Είναι σημαντικό να αισθάνεστε άνετα και ασφαλής, ώστε με τη βοήθειά του, να επιλέξετε την κατάλληλη μορφή επικοινωνίας για να μπορέσετε να εκφραστείτε ελεύθερα και με ειλικρίνεια. Ο στιγματισμός και η αρνητική κριτική είναι στοιχεία συντηρητικής κοινωνίας που δε χαρακτηρίζουν τη δικιά μας. Εξάλλου, εάν επιθυμείτε να  γνωρίζετε μόνο εσείς ότι επισκέπτεστε κάποιον ειδικό, προστατεύεστε από τον κώδικα δεοντολογίας του επαγγέλματος μας. Ο όρος «ιδιωτικότητα» ισχύει σε όλες τις περιπτώσεις, με εξαίρεση εκείνες όπου η ζωή του πελάτη βρίσκεται σε κίνδυνο (πχ. αυτοκτονικές τάσεις, κακοποίηση). Σε τέτοιες περιπτώσεις ενημερώνεται το άμεσο συγγενικό περιβάλλον.

·         Υγιής θεωρείται εκείνος που οργανικά και ψυχικά είναι ισορροπημένος και λειτουργικός.

·         Η στήριξη από κάποιον ειδικό δεν είναι πολυτέλεια ούτε σπατάλη. Είναι ανάγκη και επένδυση. Ζούμε σε ένα κοινωνικό σύνολο που χαρακτηρίζεται από διαπροσωπικές σχέσεις και ο ένας επηρεάζει τον άλλον. Η αυτογνωσία είναι απαραίτητο συστατικό μιας αρμονικής, δεμένης και λειτουργικής κοινωνικής ομάδας, είτε αυτή είναι η οικογένεια ή οι φίλοι, είτε είναι ολόκληρη η κοινωνία.

"Κακοποίηση" : Μια σκληρή πράξη

Η κακοποίηση είναι ένα φαινόμενο που μαστίζει τη σημερινή εποχή.  Η ηλικία, το φύλο, οι ειδικές ανάγκες των ανθρώπων, δεν είναι αποτρεπτικοί παράγοντες. Αντιθέτως, παρατηρείται ότι η πλειοψηφία των θυμάτων κακοποίησης είναι παιδιά-έφηβοι, κορίτσια και άτομα με ειδικές ικανότητες. Θύματα κακοποίησης γίνονται συνήθως άνθρωποι που είναι ευάλωτοι και ανίκανοι να προστατεύσουν τον εαυτό τους. Επίσης η ελλιπής ενημέρωση για τις μορφές κακοποίησης και η ανεπαρκής αντίδραση επιτρέπει τους θύτες να ενεργούν απερίσκεπτα και χωρίς φόβο. Τα θύματα συχνά νιώθουν αβοήθητα και αδύναμα. Η απειλή και ο διαρκής εκφοβισμός αποτελούν ισχυρά όπλα για τους θύτες, οι οποίοι με ευκολία και χωρίς ενδοιασμούς, χαλιναγωγούν και χρησιμοποιούν τα θύματα τους για να εκπληρώσουν τις επιθυμίες τους. Συγχρόνως η άγνοια και η ανικανότητα των θυμάτων να αναγνωρίσουν τα σημάδια κακοποίησης επιδεινώνει την κατάσταση, καθώς η κακοποίηση προκαλεί έντονα τραύματα και κυρίως όταν λαμβάνει χώρα στην παιδική ηλικία.

Υπάρχουν 5 είδη κακοποίησης: Η παραμέληση, η σωματική, σεξουαλική, συναισθηματική κακοποίηση και ο εκφοβισμός.

Η παραμέληση αναφέρεται κυρίως σε περιπτώσεις όπου δεν καλύπτονται οι βασικές ανάγκες του ανθρώπου, όπως φαγητό, στέγη, ρουχισμός. Κυρίως αυτή η μορφή παρατηρείται σε οικογένειες όπου οι γονείς αδυνατούν να ανταποκριθούν στο γονικό ρόλο και να αναλάβουν τις ευθύνες τους, είτε λόγω οικονομικών προβλημάτων, είτε λόγω χρήσης ουσιών, είτε εξαιτίας συναισθηματικής ή νοητικής δυσλειτουργίας.

Η σωματική κακοποίηση σημαίνει πως το άτομο δέχεται βία στο σώμα του με την μορφή ξύλου, καψίματος  σε μέρη του σώματος με τσιγάρα, επιθέσεις με επικίνδυνα και αιχμηρά αντικείμενα. Τα θύματα σωματικής κακοποίησης δεν μπορούν εύκολα να κρύψουν τα σημάδια της μιας και συνήθως φέρουν μελανιές ή πληγές και συχνά πρέπει να νοσηλευτούν σε κάποιο νοσοκομείο. Πρόκειται για μια επικίνδυνη μορφή κακοποίησης επειδή απειλείται η ζωή του ατόμου και η σωματική βία προκαλεί ανεπανόρθωτες βλάβες, καθιστώντας το θύμα ανήμπορο και εξαρτώμενο από τους άλλους.

Όσον αφορά τη σεξουαλική κακοποίηση, εντοπίζεται όταν το θύμα περιπλέκεται σε σεξουαλικές πράξεις χωρίς τη θέληση του. Κύριο χαρακτηριστικό είναι ο εξαναγκασμός του θύματος σε πράξεις για την ικανοποίηση των ηδονών του θύτη. Ακόμη, σεξουαλική κακοποίηση θεωρείται και η περίπτωση που το άτομο είναι υποχρεωμένο να παρακολουθήσει και να εκτεθεί σε βίντεο και σκηνές με πορνογραφικό υλικό. Μεγάλος αριθμός παιδιών έχει υποστεί σεξουαλική κακοποίηση και δεν το αποκαλύπτουν γιατί βρίσκονται σε διαρκή απειλή και έλεγχο. Το ίδιο ισχύει και για έναν σημαντικό αριθμό γυναικών οι οποίες αναγκάζονται να υπακούσουν και να εκπληρώσουν τις ακραίες και περίεργες επιθυμίες του θύτη.

Η συναισθηματική κακοποίηση είναι όταν κάποιος πληγώνει τα συναισθήματα του άλλου. Θα την χαρακτήριζα ως κρυφή μορφή κακοποίησης γιατί δεν εμπεριέχει σωματική επαφή, ούτε αφήνει εξωτερικά σημάδια. Κάποιοι άλλοι θα την ονόμαζαν και λεκτική κακοποίηση καθώς κύριο χαρακτηριστικό είναι η χρήση άσχημων και προσβλητικών λέξεων που μειώνουν την οντότητα του ατόμου. Θεωρώ πως είναι πολύ σκληρή και ύπουλη μορφή κακοποίησης καθώς δημιουργεί βαθιά συναισθηματικά προβλήματα, ανασφάλειες και χαμηλή αυτοπεποίθηση και το θύμα πολλές φορές δεν την αντιλαμβάνεται. Είναι δύσκολο να εντοπιστεί και να αποδειχθεί ότι κάποιος βιώνει συναισθηματική κακοποίηση.

Τέλος ο εκφοβισμός αποτελεί μια νέα και σύγχρονη μορφή κακοποίησης, όπου κανείς γίνεται θύμα χλευασμού και κοροϊδίας. Κυρίως παρατηρείται στην παιδική ηλικία και στο σχολικό περιβάλλον. Ο σχολικός εκφοβισμός  είναι ένα φαινόμενο που απασχολεί ιδιαίτερα την εκπαιδευτική κοινότητα καθώς επηρεάζει την ομαλή και εύρυθμη  λειτουργία του σχολείου. Υπάρχουν πολλά παραδείγματα μαθητών που παραπονιούνται ότι συμμαθητές τους πειράζουν και τους απειλούν. Οι θύτες κυρίως δρουν σε ομάδες και για να πετύχουν το σκοπό τους πλησιάζουν και απομονώνουν το θύμα τους. Σε αυτή την μορφή κακοποίησης συγκαταλέγεται και ο ηλεκτρονικός εκφοβισμός, όπου οι θύτες μέσω μηνυμάτων σε κινητά κι υπολογιστές προσβάλουν την υπόληψη και μειώνουν την αξιοπρέπεια του θύματος.

Συνεπώς η ποικιλομορφία της κακοποίησης και της βίας καθιστά δύσκολη την πρόληψη και αποτροπή αυτού του φαινομένου. Επίσης, πρέπει να σημειωθεί ότι ένα μεγάλο ποσοστό των θυτών έχουν πέσει και οι ίδιοι θύματα κακοποίησης. Είναι άτομα που για κάποιο λόγο έχουν θυμό, λύπη, απελπισία και με αυτό τον τρόπο εκδηλώνονται και ξεσπούν. Οι θύτες επιλέγουν με προσοχή τα θύματά τους και έχουν κάποια κριτήρια που ακολουθούν, όπως είναι η δύναμη του ατόμου και το πόσο ευάλωτο το θεωρούν. Χρησιμοποιούν αθέμιτα μέσα έτσι ώστε να κυριαρχήσουν και να τρομάξουν το θύμα τους που γίνεται « το παιχνίδι».

Κλείνοντας συμπεραίνω πως και οι δύο ομάδες βρίσκονται σε θέση κινδύνου καθώς διαθέτουν είτε λανθασμένους είτε ελλιπείς μηχανισμούς προστασίας και άμυνας. Όσον αφορά στους θύτες, όταν η προσαρμοστικότητα του ατόμου στις δυσκολίες και αναποδιές της ζωής είναι χαμηλή και περιορισμένη, το άτομο θα καταφύγει σε ακραίες επιλογές. Ο συναισθηματικός πόνος είναι πολύ βαρύς και ανυπόφορος, αναγκάζοντας τα άτομα που τον βιώνουν να ανατρέξουν σε οποιαδήποτε λύση προκείμενου να σωθούν και να αισθανθούν καλύτερα. Τη στιγμή που κάνουν κακοποιητικές πράξεις δεν αντιλαμβάνονται ότι βλάπτουν τον άλλο καθώς έχουν κατακλυστεί από τα συναισθήματακαι τις σκέψεις τους. Είναι ένας λανθασμένος  τρόπος αντιμετώπισης των δυσκολιών τους, που παρόλα αυτά τους παρέχει ανακούφιση, λύτρωση και ευχαρίστηση,καθώς αισθάνονται ότι δεν πονάνε και υποφέρουν μόνο εκείνοι.

Φυσικά σε καμία περίπτωση δεν επιβραβεύω ούτε και δικαιολογώ τις βίαιες και επιθετικές ενέργειες, αντιθέτως τις κατακρίνω και τις αποδοκιμάζω. Θεωρώ πως όλες οι μορφές κακοποίησης έχουν σοβαρές και ανεπανόρθωτες βλάβες στις ζωές των θυμάτων. Καλούνται να κουβαλάν για μια ζωή τραυματικές εμπειρίες που προκαλούν δυσάρεστα συναισθήματα, έντονο άγχος και φόβο, θλίψη, κατάχρηση ουσιών, διατροφικές δυσκολίες. Η ανικανότητα αντίδρασης των θυμάτων, είτε γιατί κινδυνεύει η ζωή τους, είτε γιατί ντρέπονται να αποκαλύψουν τα βιώματά τους, προκαλεί μια δυσλειτουργία που επηρεάζει όλους τους τομείς της ζωή τους, όπως ο ρόλος τους στην οικογένεια και στην εργασία, οι κοινωνικές τους σχέσεις κλπ. Αναγκάζονται πολλές φορές να το κρύψουν και να το κρατήσουν ως επτασφράγιστο μυστικό, αλλά αυτές οι εμπειρίες κάποια στιγμή θα βγουν στην επιφάνεια και θα εκδηλωθούν με κάποιο τρόπο, συνήθως τραυματικό.

Η αφύπνιση και η έγκυρη ενημέρωση για τις μορφές κακοποίησης είναι απαραίτητες και αποτελεσματικές λύσεις, έτσι ώστε να σωθούν και να βοηθηθούν θύματα και θύτες.